Βαλκανικά Tattoo;;

Η ιστορία του sicanje και γιατί πρέπει να δείξεις αυτό το άρθρο στους γονείς σου.

Έπεσαν στην αντίληψη μας μερικές φωτογραφίες από random Balkan γιαγιάδες με tattoo στα χέρια και προφανώς εκεί σταμάτησε το doomscrolling. Φυσικά αναρωτηθήκαμε τι φάση; και εννοείται το ψάξαμε. Αλλά αυτό που αναζητήσαμε ήταν πολύ πιο dark από αυτό που περιμέναμε…

Τι είναι το sicanje; Πότε και πού εμφανίστηκε;

Όλο αυτό είναι μία διαδικασία και ονομάζεται sicanje και σημαίνει κυριολεκτικά «να τρυπάς». Ας τα πάρουμε ένα ένα όμως, δεν ξέρουμε ακριβώς πότε ξεκίνησε. Αλλά το sicanje όπως το γνωρίζουμε ξεκίνησε στης καθολικές κοινότητες της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης ως sicanje/bocanje και πήρε τη χαρακτηριστική της μορφή κατά την οθωμανική περίοδο, μετά την κατάκτηση της Βοσνίας τον 15ο αιώνα. Ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένο σε περιοχές όπως το Jajce, Rama, Uskoplje, Kupres, Kraljeva, Sutjeska, και γενικότερα στην κεντρική Βοσνία.

Έγινε διαδεδομένο και «αναγκαίο» κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας και του εξισλαμισμού που άκμαζε εκείνη την περίοδο. Το sicanje το έκαναν ως προστασία των κοριτσιών/γυναικών από απαγωγή, εξαναγκασμό και αφομοίωση. Το tattoo ήταν συνήθως πολύ εμφανές στα χέρια, στους καρπούς, στους πήχεις, μερικές φορές στο μέτωπο ή στο στήθος και είχε χριστιανικά σύμβολα, κυρίως τον σταυρό. Έτσι λειτουργούσε σαν μόνιμη δήλωση. Καθώς και τα αγόρια επίσης έκαναν τατουάζ με τα ίδια σύμβολα, κυρίως πάνω από τον αγκώνα στο δεξί χέρι, στο στήθος, στο μέτωπο και στον δείκτη. Ο σταυρός ήταν το κύριο σύμβολο που γινόταν αλλά περιλάμβανε και άλλα σχέδια μαζί, όπως κύκλους, ακτίνες,κλαδιά, φυτικά μοτίβα,γεωμετρικά σχήματα, «βραχιόλια» γύρω από τον καρπό ή το χέρι. Επίσης τα παιδιά έκαναν τατουάζ από την ηλικία των έξι ετών, συνήθως κατά την περίοδο μεταξύ της γιορτής του Αγίου Ιωσήφ τον Μάρτιο και της γιορτής του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή τον Ιούνιο.

Τι υλικά χρησιμοποιούσαν;

Τα υλικά που χρησιμοποιούσαν διέφεραν ανά περιοχή, συνήθως όμως ήταν μια μαύρη χρωστική από καπνιά ή κάρβουνο, εν συνεχεία την ανακάτευαν με μέλι, γάλα, σάλιο ή άλλα τοπικά υλικά, και την έβαζαν κάτω από το δέρμα τρυπώντας το με μία απλή βελόνα. Φυσικά πρώτα σχεδίαζαν το μοτίβο και μετά τρυπούσαν επανειλημμένα το δέρμα μέχρι να εμφανιστεί αίμα, τρίβοντας παράλληλα το μείγμα μέσα στις μικρές πληγές.

Πετύχαινε τον σκοπό του;

Δεν μπορούμε να πούμε ότι αποδεδειγμένα πέτυχε. Θα το μεταφράζαμε κάπως οτί τα tattoo λειτουργούσαν πιο πολύ σαν ένδειξη ψυχικής αυτοπροστασίας, δηλαδή οτί το θεωρούσαν ως ένα προστατευτικό σημάδι, ότι έχουν π.χ. ένα σύμβολο πίστης επάνω τους. Ότι ξέρουν ποιά είναι η πίστη τους, και σε περίπτωση απαγωγής και εξισλαμισμού το sicanje θα τους θύμιζε ποιές είναι πραγματικά.

Η προϊστορία…

Αυτό το φαινόμενο το συναντάμε και αλλού στην ιστορία. Συγκεκριμένα στους Ιλλυρίους και στούς Θράκες επίσης στα Βαλκάνια, για τους Θράκες υπάρχει μια πιό σαφή πηγή για τα tattooing. Λειτουργούσε γ΄αυτούς σαν ένας κοινωνικός κώδικας και ότι το tattoo θεωρούνταν ένα σημάδι ευγενούς καταγωγής, και έλεγε κάτι για το ποιος είσαι και σε ποια κοινωνική ομάδα ανήκεις. Βέβαια αυτό δεν υπήρχε σε όλους τους Θράκες, γιατί εξάλλου η Θράκη είναι ενα μεγάλο γεωγραφικό διαμέρισμα και με πολλες διαφορετικές φυλές και πρακτικές. Για τους Ιλλυρίους τα πράγματα δεν είναι τόσο σαφές δεν έχουμε ένα αρχαίο κείμενο που να μας λέει ξεκάθαρα: «οι Ιλλυριοί έκαναν αυτά τα συγκεκριμένα tattoos για αυτόν τον συγκεκριμένο λόγο».

Μερικά άλλα παραδείγματα παρόμοια αλλά και με διαφορετικές σκοπιμότητες υπήρξαν και αλλού π.χ. στην Αλβανία με πολύ ενδιαφέρουσες συνδέσεις με χριστιανική ταυτότητα αλλά και προχριστιανικό συμβολισμό. Σε Κούρδους για προστατευτικές/πνευματικές αντιλήψεις, και μετάδοση μετέπειτα απο γενιά σε γενιά. Αλλά και στην Αρχαία Αίγυπτο πάλι από γυναίκες οπού το σώμα γινόταν φορέας συμβολικής πληροφορίας. Στο Σουδάν, στήν Πολυνησία, Σιβηρία, αλλά και σε ιθαγενείς λαούς της Αμερικής, για τους ίδιους πάλι λόγους όπως με το θέμα μας αλλά και για κοινωνικές τάξεις και πνευματική σημασία.

Η συνέχεια του sicanje…

Η παράδοση άρχισε να υποχωρεί σημαντικά στον 20ό αιώνα και ιδιαίτερα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η νεωτερικότητα, η αστικοποίηση, η αλλαγή των κοινωνικών δομών και η υποχώρηση των παραδοσιακών κοινοτήτων έκαναν το έθιμο όλο και σπανιότερο. Υπάρχουν όμως ακόμα ηλικιωμένες γυναίκες στη Βοσνία που φέρουν τα αυθεντικά tattoos. Και υπάρχει πλέον μια ενδιαφέρουσα αναβίωση. Σύγχρονοι tattoo artists από Κροατία και Βοσνία παίρνουν τα παραδοσιακά μοτίβα και τα μεταφέρουν σε νέο πλαίσιο, τιμόντας έτσι το παρελθόν, την κληρονομιά και το μεταφέρουν στο σήμερα για να μην ξεχνάνε το παρελθόν τους.

Αυτό μας δείχνει οτί τα tattoo είναι κάτι παραπάνω από σχέδια και ένα tattoo μπορεί να εκφράσει το ποιοί είμαστε χωρίς καν να πούμε ούτε μία λέξη. Οπότε ας ήμαστε ευγνώμων λίγο παραπάνω οτί τα tattoo που κάνουμε σήμερα τα κάνουμε από επιλογή μας, και για το τι μας εκφράζει και πως θέλουμε να είμαστε. Και πιο επιεικής πρός τους tattoo artists εννοείται και να μην τους πρίζουμε με βλακείες, θα έλεγε κανείς. Να μαθαίνουμε από το παρελθόν ώστε να μην ζήσουμε και εμείς τέτοιες παρόμοιες και δυσάρεστες καταστάσεις, διότι τίποτα δεν έιναι δεδομένο. Και δείξε αυτό το άρθρο στους γονείς σου που σε πρίζουν για το tattoo που έκανες η σκέφτεσαι οτί θα κάνεις…